Commodore VIC-20

Commodore VIC-20, zwany również VC20 lub VIC-1001, jest drugim, po PET komputerem zaprojektowanym i wykonanym przez Commodore Business Machines. Komputer został wprowadzony do sprzedaży w 1980, 3 lata po swoim starszym bracie. Był pierwszym komputerem, który sprzedał się w nakładzie miliona sztuk.

VIC-20 powstał jako komputer który ma być bardziej ekonomiczny niż PET. Sprzedawany z 5 kB pamięci RAM, z których dostępne programiście były jedynie niecałe 4. Zbudowano go w oparciu o ten sam procesor, MOS 6502. Komputer posiadał układ wideo VIC, zaprojektowany w 1977 przez Ala Charpentiera, do użytku w niedrogich terminalach i konsolach do gier. Commodore nie mógł jednak znaleźć nabywcy na technologię wyświetlania grafiki. W momencie pojawienia się VisiCalc dla Apple II w 1979 roku, Jack Tramiel, prezes Commodore zarządał, aby Commodore zarpojektowało komputer mogący konkurować z produktem firmy z Cuppertino i żeby zaprezentować go na styczniowych targach CES. Z tego powodu Chuck Peddle i Bill Seiler rozpoczęli projektowanie komputer nazwanego TOI (The Other Intellect – Inny intelekt).

TOI jednak nie powstał ze względu na skomplikowanie swojej budowy, ponieważ zaprojektowano go, aby wykorzystywał ekran wyświetlający 80 znaków w linii, który wymagał układu 6564. Chip nie mógł być jednak użyty, ponieważ wymagał do pracy statycznej pamięci RAM, która była bardzo droga w produkcji. W międzyczasie, Robert Yannes, młody inżynier z firmy MOS, opracował komputer, który nazwał MicroPET i ukończył prototyp z małą pomocą Ala Charpenitera i Charlsa Winterble. Kiedy przedstawiono Tramielowi nieukończony projekt TOI i prototyp MicroPET, Jack zażyczył sobie, aby ukończyć prototyp i jak najszybciej wprowadzić do sprzedaży, tak, aby był gotowy na CES i aby tam pokazać, że Commodore ma gotowy produkt.

Prototyp Yannesa miał jednak tylko kilka możliwości, które były potrzebne do budowy prawdziwego komputera, dlatego Robert Russel w siedzibie Commodore koordynował i dokańczał projektowanie komputera o kodowej nazwie Vixen. Części wniesione przez Russela zawierały między innymi system operacyjny, praktycznie identyczny do tego, użytego w PET, zestaw znaków PETSCII, kompatybilny z Atari 2600 port joysticka i złącze kartridży. Zmodyfikowano też w stosunku do PET port szeregowy, zamiast IEEE488, zastosowano jego pochodną, która była znacznie tańsza od oryginału, zaprojektował go Bill Seiler.

Zespół projektujący VIC-20 składał się z 5 osób którzy sami nazwali się VIC Commandos. Jeden z nich, Neil  Harris,  powiedział kiedyś w wywiadzie:

„Nie mogliśmy liczyć na współpracę z resztą firmy, która myślała, że jesteśmy idiotami, ponieważ siedzieliśmy do późna, opuszczaliśmy pracę później, niż ktokolwiek inny. Podkradaliśmy innym wszystko, co było nam potrzebne do skończenia pracy. Nie było innego sposobu na to, żeby przygotować komputer na czas! Kiedy inni odkryli brakujące części to po prostu zamawiali brakujące części z hurtowni, więc każdy miał to, czego potrzebował do pracy.”

W tym czasie Commodore miał spory zapas kości SRAM o pojemności 4 kilobitów, więc Tramiel postanowił, iż to właśnie one zostaną użyte w nowym komputerze. W wyniku tej decyzji VIC-20 był zdecydowanie bliżej PETa czy TOI niż prototypu Yannesa. Jedyną różnicą było użycie 22-kolumnowego chipu VIC zamiast robionych na zamówienie do bardziej ambitnych projektów.

W kwietniu 1980 roku, podczas spotkania zarządu pod Londynem, Jack Tramiel zadeklarował, że chciał tani kolorowy komputer. Kiedy większość menedżerów kłóciła się z nim, powiedział „Japończycy nadchodzą, więc my staniemy się japończykami”. To był dowód filozofii promowanej przez Tramiela, która głosiła, że komputer powinien być dostępny dla każdego, a nie tylko dla zamożnych ludzi.

Od słowa do czynu Tramiel przekazał swój koncept nowozatrudnionemu asystentowi Michaelowi Tomczykowi, menedżerowi Commodore w Japoni Tony’emu Tokai i Kitowi Specerowi, menedżerowi w Wielkiej Brytani. Krótko potem przekazano plany VIC-20 japońskiemu oddziałowi firmy, który wprowadził na swój rynek zmodyfikowaną wersję VIC-20 pod nazwą VIC-1001. Japońska wersja miała swoją premierę jeszcze przed wersją amerykańską.

Po powrocie do Kaliforni, Tomczyk stworzył 30-stronnicową instrukcję z rekomendacjami dotyczącymi nowego komputera i przekazał ją Tramielowi. Instrukcja zawierała programowalne klawisze funkcyjne, pełnowymiarową klawiaturę i wbudowany port szeregowy. Tomczykowi zależało, żeby komputer był przyjazny użytkownikowi i zaproponował cenę detaliczną 299.95 dolara. Zatrudnił grupę ludzi, który razem w Anglii, USA i Japoni pracowali nad tym, aby VIC-20 miał kolorowe pudełko, dopracowaną instrukcję obsługi i dużą ilość dołączonego oprogramowania.

Podczas gdy PET był sprzedawany przez dealerów firmy, VIC-20 można było kupić w sieciówkach i sklepach z zabawkami, gdzie mógł konkurować z konsolami do gier. Był pierwszym komputerem sprzedawanym w sieci K-mart. Commodore stworzył kampanię reklamową, w której wystąpili William Shatner i Henry Morgan i promowali hasło „po co kupować grę wideo? lepiej kup komputer!”

VIC-20 miał 5 kB pamięci RAM, z której dla użytkownika dostępne były 3583 bajty. Pamięć komputera można było rozszerzyć do 40 kB, z których dostępne dla BASICa było 27.5. Pomimo, że Commodore było krytykowane za tak małą ilość pamięci operacyjnej, komputer sprzedawał się bardzo dobrze.

W 1981 roku Tomczyk podpisał umowę z zewnętrzną grupą inżynieryjną na zaprojektowanie modemu, zwanego VICModem, który wprowadzono do sprzedaży w cenie 99 dolarów i sprzedano ok. miliona sztuk. W zestawie z modemem był pakiet o wartości 200 dolarów na usługi CompuServe, The Source i Dow Jones. Tomczyk stworzył również usługę Commodore Information Network, gdzie użytkownicy mogli wymieniać się informacjami i odciążali w ten sposób obsługę techniczną. W 1982 sieć CIN osiągnęła największy ruch na serwerach CompuServe.

W 1982 roku VIC-20 był najlepiej sprzedającym się komputerem a do klientów trafiło ponad 800000 sztuk. Milionowy komptuer sprzedał się pod koniec roku. W tym czasie z taśm produkcyjnych schodziło 9000 komputerów dziennie. Kiedy na rynek trafił następca VIC-20, Commodore 64, który miał większe możliwości graficzne i dźwiękowe, a także 64kB pamięci RAM, nie sprzedawał się zbyt dobrze, a głównym produktem firmy nadal był VIC-20. Sytuacja ta zmieniła się w połowie 1983 roku, kiedy to nagle sprzedaż C64 poszybowała w górę, a słabszego VIC-20 już nikt nie kupował.

Komputer po cichu wycofano ze sprzedaży w styczniu 1985 roku, pomimo tego nadal powstawały dodatki zwiększające jego możliwości. W styczniu 1986 roku zaprezentowano światu VIC-Talker – syntezator mowy, co wywołało niemałe zdziwienie w prasie branżowej.

Możliwości graficzne układu VIC były ograniczone, ale można było je elastycznie dostosowywać. Ekran startowy pokazywany był w rozdzielczości 176×184 piksele z jednolitym kolorem tła dookoła pola. Jako, że ekrany telewizorów wyświetlały obraz w proporcjach 4:3, każdy piksel generowany przez komputer był szerszy niż dłuższy. Ekran normalnie pokazywał 23 wiersze po 22 znaki złożone łącznie z 64px. Istniała możliwość zmiany tych wymiarów, jednak mogło się to skończyć tym, iż znaki wypłynęłyby poza ekran. Podobnie jak w PET,  można było wyświelić 256 znaków na ekranie. Znaki te były przechowywane w pamięci ROM. Istniały w niej 2 zestawy znaków, jeden zawierający duże litery i znaki specjalne, drugi natomiast małe i duże litery i mniejszy zakres znaków specjalnych. Programiści mogli jednak zdefiniować własny zestaw znaków, na przykład zawierający znaki narodowe. VIC posiadał także 3 prostokątne generatory dźwięku, z których każdy miał zasięg 3 oktaw. Dostępny był także kanał szumu.

Układ graficzny generował obraz i przekazywał go złączem kompozytowym. Istniała możliwość podłączenia modulatora RF, którego nie zamontowano w środku ze względu na regulacje FCC. Komputer mógł być podłączony do dedykowanego monitora lub do zwykłego telewizora.

Specyfikacja techniczna:

Procesor MOS 6502 @ 1.16 MHz
Pamięć RAM 4 kB rozszerzalne do 40kB
Wejście Wbudowana klawiaturaMagnetofon

RS-232

2 złącza joysticka

Wyjście Obraz 176x184px
Mangetofon
Oprogramowanie Commodore BASIC